จากป่าดงพญาไฟ สู่ป่าเขาใหญ่ หน้า 3

ต้นธารแห่งชีวิต
ผืนป่าในเขตของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญหลายสาย เป็นต้นธารของแม่น้ำนครนายก แม่น้ำปราจีนบุรี ที่ไปไหลรวมกันเป็นแม่น้ำบางปะกง เป็นต้นน้ำลำตะคองที่เลี้ยงคนนครราชสีมาทั้งจังหวัด และเป็นต้นน้ำของแม่น้ำมูล ที่สายธารจากเขาใหญ่ ไหลเลาะเลียบขึ้นทางทิศเหนือและออกสู่แม่น้ำโขงในที่สุด

"ผืนป่าเขาใหญ่จึงมีความสำคัญอย่างที่สุดต่อทุกชีวิตที่จำเป็นต้องใช้น้ำ เป็นปัจจัย สำหรับการหล่อเลี้ยงชีวิต เพราะป่าเขาใหญ่ที่คุณสัมผัสอยู่นี้คือแหล่งผลิตน้ำจืดที่สำคัญที่สุดของพื้นที่ภาคกลางและภาคอีสาน ตอนล่าง"

ลุ่มน้ำนครนายก อยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของอุทยานฯ ในเขตจังหวัดนครนายก เกิดจากการรวมตัวของลำห้วยสำคัญหลายสาย เช่น สาลิกา นางรอง ลำกระตุก ท่าด่าน และสมพุงใหญ่ ไหลผ่าจังหวัดนครนายกไปบรรจบกับแม่น้ำปราจีนบุรี เป็นแม่น้ำบางปะกงที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ปริมาณน้ำแก่ลุ่มน้ำนครนายกนี้มากกว่า 813 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี ยังประโยชน์ให้แก่พื้นที่ 660ตารางกิโลเมตร

ลุ่มน้ำปราจีนบุรี อยู่ทางตอนเหนือของอุทยานฯ เกิดจากการรวมตัวของห้วยน้ำสำคัญที่ไหลลงมาจากเขาใหญ่ เช่น ลำพระยาธาร คลองหนองแก้ว ใสน้อย ใสใหญ่ ไหลผ่านที่ตั้งของอำเภอกบินทร์บุรี จังหวัดปราจีนบุรี แล้วไปบรรจบกับแม่น้ำนครนายก เป็นแม่น้ำบางปะกงที่จังหวัดฉะเชิงเทรา ปริมาณน้ำทั้งหมดของเขาใหญ่ให้น้ำแก่ลุ่มน้ำนี้มากกว่า 790 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี มีพื้นที่ใช้ประโยชน์จากลุ่มน้ำนี้ถึง 1,122 ตารางกิโลเมตร

ลุ่มน้ำลำตะคอง อยู่ทางตอนเหนือของอุทยานฯ ห้วยที่สำคัญคือ ลำตะคอง แม่น้ำนี้จะไหลลงสู่แม่น้ำมูลในที่สุด ไหลลงสู่อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา มีปริมาณน้ำประมาณ 104 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี พื้นที่ใช้ประโยชน์จากน้ำนี้ขนาด 201 ตารางกิโลเมตร

ลุ่มน้ำลำพระเพลิง อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของพื้นที่เขาใหญ่ มีห้วยลำพระเพลิงเป็นแม่น้ำสายหลัก แต่เนื่องจากสภาพของพื้นที่เคยผ่านการบุกรุกทำลายไปมาก น้ำที่ได้จากลุ่มน้ำนี้จึงค่อนข้างต่ำ ประมาณ 19 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี พื้นที่รองรับน้ำขนาด 114 ตารางกิโลเมตร

ป่าเขาใหญ่ จึงเป็นแหล่งต้นธารแห่งชีวิตของสรรพชีวิตทั้งที่อยู่ในป่า และผู้คนที่อาศัยอยู่โดยรอบและกว้างไกลออกไป ซึ่งได้ใช้ประโยชน์จากสายน้ำต่างๆ ต่อเนื่องมาตั้งแต่สมัยโบราณและยังคงต้องใช้เรื่อยไปในอนาคตอย่างไม่สิ้นสุด

หากแต่ ณ วันนี้ มุมมองของผู้คนในรุ่นนี้ได้มองเห็นความสัมพันธ์เชื่อมโยงของ ต้นไม้ สัตว์ป่า ดิน ฟ้า อากาศ อันเป็นปัจจัยที่สำคัญที่สุดของการดำรงชีวิตเผื่อไว้สำหรับอนาคตกันไว้อย่างไร ?

ลองนึกดูสิว่า หากป่าเขาใหญ่ไม่สามารถผลิตน้ำได้อีกต่อไป จะเกิดอะไรขึ้นกับผู้คนเหล่านั้น ?

ความเป็นมาของเขาใหญ่ ยังไม่จบลงเพียงประวัติการก่อตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติ หากยังรวมถึงเรื่องราวของผู้คนริมรอบเขาใหญ่ ซึ่งมีความเป็นมาร่วมกันกับผืนป่าแห่งนี้ อ่านเรื่องราวเหล่านั้นได้ที่หน้า เรื่องเล่าจากเขาใหญ่

บทความที่เกี่ยวข้อง

• บันทึกเหตุการณ์ที่สำคัญเกี่ยวกับเขาใหญ่ จากหนังสืออุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ 2518

ความเป็นมาเขาใหญ่ หน้า [ 1 ] [ 2 ] [ 3 ]